Từ những mẫu ADN, thắp hy vọng tìm lại tên và đón Liệt sĩ trở về

Đau đáu nỗi lòng đón người thân trở về

Bà Nguyễn Thị Huệ (sinh năm 1934) được Công an xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An cùng ban, ngành, đoàn thể đưa đến điểm lấy mẫu ADN tập trung tại phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An. Ở tuổi 92, bà đến lấy mẫu máu với hy vọng có thể tìm lại hài cốt người em trai - Liệt sĩ Nguyễn Thành Vinh. 

Bản thân bà Huệ cũng là vợ Liệt sĩ. Chồng bà, ông Doãn Xuân Mai (sinh năm 1932), hy sinh năm 1968 khi đang trên đường từ chiến trường ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới. Hài cốt ông Mai sau đó đã được gia đình tìm thấy, đưa về quê nhà an táng. Nhưng với người em trai Nguyễn Thành Vinh, hành trình tìm kiếm vẫn chưa có hồi kết. “Cậu em trai sinh năm bao nhiêu bà không còn nhớ rõ, chỉ nhớ hồi đi bộ đội em chưa tròn 18 tuổi. Nhà có tận 11 anh, chị, em, 04 con trai đi đánh giặc, 03 cậu trở về, còn cậu Vinh hy sinh ở chiến trường miền Nam năm 1969. Trước khi khuất núi, cha mẹ đều dặn cố gắng đưa cậu Vinh về. Đời tôi cũng chỉ còn ước nguyện ấy thôi”, bà Huệ nghẹn ngào.

Lời dặn dò của cha mẹ đã khuất cũng là nỗi niềm bà Huệ mang theo suốt nhiều năm qua. Bà hiểu hành trình đối sánh, xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ có thể còn cần thời gian, nhưng điều khiến bà canh cánh nhất là tuổi đã cao, không biết mình có còn đủ thời gian để chờ ngày đón em trai trở về…

Năm nay 65 tuổi, bà Lê Thị Hải Hòa (trú tại xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An) vẫn đau đáu nỗi niềm tìm kiếm người anh trai là Liệt sĩ Lê Đình Châu. Sinh năm 1948, là con trai duy nhất trong gia đình, năm 16 tuổi, ông Châu tình nguyện lên đường nhập ngũ. Đến năm 1968, gia đình nhận được tin ông hy sinh tại Mặt trận phía Nam. Khi ấy, bà Hòa mới tròn 07 tuổi, chưa hiểu hết mất mát mà gia đình phải gánh chịu. Vì quá đau buồn trước sự hy sinh của người con trai duy nhất, mẹ bà cũng qua đời không lâu sau đó. Điều day dứt nhất là trước lúc nhắm mắt, cha mẹ bà vẫn canh cánh một nguyện vọng: hai con gái sẽ tìm được hài cốt anh trai, đưa anh trở về quê hương. Suốt nhiều năm kể từ ngày nhận tin báo tử, gia đình bà Hòa đã lần theo những thông tin ít ỏi để tìm kiếm phần mộ Liệt sĩ Lê Đình Châu, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả.

Do tuổi cao, sức yếu, gia đình lại neo người, ông Hồ Quang Tốn (sinh năm 1945) được Tổ công tác Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh phối hợp Công an xã Quỳnh Phú và nhân viên đơn vị xét nghiệm gen mang máy móc đến tận nhà thu nhận mẫu sinh phẩm ADN. Sau biến cố sức khỏe, ông Tốn gần như không thể đi lại được. Khi nghe tin có tổ công tác đến lấy mẫu máu để phục vụ tìm kiếm thông tin hài cốt anh trai - Liệt sĩ Hồ Khắc Duyến (sinh năm 1935), ông mong ngóng từng giờ. Nằm trên giường, chốc chốc ông lại hỏi vợ: “Đoàn đến chưa bà?”. 

Khi các thành viên tổ công tác có mặt, gương mặt ông Tốn vui hẳn lên. Dù sức khỏe đã giảm sút, ông vẫn còn minh mẫn, tự mình trả lời những câu hỏi xác minh thông tin của cán bộ lấy mẫu. Ông chìa cánh tay gầy guộc cho nhân viên lấy mẫu máu, rồi nghẹn ngào nói: “Anh sống khôn chết thiêng, cho em được đưa anh về nhà, anh nha”.

Ông Tốn không hiểu ADN hay gen là gì, cũng chưa thể hình dung mẫu máu của mình sẽ được phân tích, đối sánh ra sao. Ông chỉ biết rằng, mẫu máu hôm nay có thể mở thêm cơ hội tìm thấy người anh trai đã hy sinh vì Tổ quốc, để sau bao năm xa cách, gia đình được đón anh trở về, an nghỉ trên quê hương, bên cạnh những người thân yêu. “Sức khỏe tôi yếu, việc di chuyển đến điểm lấy mẫu ADN tập trung rất khó khăn. Nay được các cháu đến tận nhà lấy mẫu, tôi thực sự xúc động và cảm kích. Tôi càng có thêm niềm tin, hy vọng một ngày không xa sẽ tìm được anh trai, đưa anh trở về đoàn tụ với gia đình” - ông Tốn chia sẻ.

Chạy đua với thời gian

Đằng sau hàng nghìn phần mộ Liệt sĩ chưa thể xác định đầy đủ danh tính là nỗi khắc khoải của hàng nghìn người cha, người mẹ, người vợ, người chị và thân nhân vẫn ngày đêm mong ngóng một tin tức, dù chỉ là tia hy vọng mong manh nhất. Năm tháng dần trôi qua, những người mẹ, người chị thuộc dòng mẹ - những người mang nguồn gen ty thể có giá trị đặc biệt trong đối chiếu ADN, phần lớn đã ở tuổi xế chiều, sức khỏe ngày càng suy giảm. Cùng với đó, cơ hội tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ cũng có nguy cơ thu hẹp. Bởi vậy, hành trình đưa các Liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương không chỉ là nhiệm vụ tri ân mà còn là cuộc chạy đua khẩn trương với thời gian.

Thấu hiểu sâu sắc nỗi đau và tâm nguyện tha thiết của người dân, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an và Ủy ban nhân dân tỉnh, Công an tỉnh Nghệ An tích cực triển khai đợt thu nhận mẫu ADN lần thứ hai. Đợt cao điểm này chính thức diễn ra từ ngày 24 đến 30/10/2026, tiếp nối thành công của đợt thứ nhất vừa qua. Đợt triển khai thứ hai này, tỉnh Nghệ An thu nhận mẫu ADN của hơn 3.500 thân nhân Liệt sĩ chưa xác định được thông tin phần mộ. Trước đó, từ ngày 25/6 đến 01/7/2026, Công an tỉnh Nghệ An phối hợp với các đơn vị, địa phương tổ chức lấy mẫu sinh phẩm ADN cho 17.831 thân nhân Liệt sĩ. 

Để triển khai chiến dịch đạt hiệu quả cao nhất và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho bà con, Công an tỉnh Nghệ An xây dựng phương án tổ chức hết sức khoa học và nhân văn. Theo đó, Công an tỉnh đã thành lập 04 Tổ công tác chuyên trách. Trong đó, 01t trạm thu nhận cố định được duy trì tại phường Trường Vinh để đón tiếp và phục vụ những thân nhân có sức khỏe tốt, có khả năng di chuyển. Tại đây, trang thiết bị y tế, phương tiện kỹ thuật được chuẩn bị đầy đủ, cán bộ làm nhiệm vụ hướng dẫn, hỗ trợ thân nhân tận tình trong suốt quá trình lấy mẫu.

Để bà con đi lại thuận lợi, Công an các xã chủ động phối hợp với Ban Chỉ huy Quân sự, Phòng Văn hóa - Xã hội, Trạm Y tế và tổ chức chính trị - xã hội bố trí phương tiện đưa đón đến điểm thu nhận tập trung. Đồng thời, Công an tỉnh phân công 03 tổ công tác lưu động đến tận nhà, thu nhận mẫu ADN của gần 80 thân nhân Liệt sĩ già yếu, ốm đau tại 37 xã trên toàn tỉnh. 

Theo kế hoạch, các Tổ công tác lưu động triển khai thu nhận mẫu trong 07 ngày. Tuy nhiên, với tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cao, lực lượng Công an đã nỗ lực đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành toàn bộ kế hoạch chỉ trong 5 ngày.

“Trung bình mỗi ngày, đơn vị thu nhận 600 mẫu ADN của thân nhân Liệt sĩ, đảm bảo chính xác về mặt dữ liệu để phục vụ đối chiếu, xác minh, từng bước xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin. Bên cạnh đó, đơn vị phối hợp Công an các xã và Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội trong xác minh thông tin trường hợp phát sinh, đảm bảo không để sót, lọt thân nhân Liệt sĩ đủ điều kiện nhưng không được lấy mẫu” - Trung tá Nguyễn Văn Tuyên, Phó trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh Nghệ An cho biết.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi mong ngóng người thân của nhiều gia đình Liệt sĩ vẫn còn nguyên vẹn qua năm tháng. Mỗi mẫu ADN được thu nhận góp thêm một cơ sở khoa học cho hành trình tìm kiếm, đồng thời nuôi dưỡng hy vọng của những người thân vẫn đau đáu chờ ngày đón Liệt sĩ trở về. Đó cũng là sự tri ân thiết thực của ban, ngành chức năng đối với những người đã cống hiến và hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, để hành trình tìm lại danh tính cho các Liệt sĩ tiếp tục được nối dài bằng trách nhiệm, tình cảm và sự kiên trì.